Biển trong hay đục chủ yếu do lượng phù sa và sinh vật trôi nổi trong nước. Bờ biển gần cửa các sông lớn, như dọc đồng bằng sông Cửu Long, nhận nhiều phù sa nên nước đục nâu; còn những bờ đá ít sông, vịnh kín gió hay quanh các đảo xa bờ thì nước trong và xanh hơn hẳn.
Chào bạn, đây là Nhà Địa Lý. Nhiều người lần đầu ra biển Vũng Tàu hay Cần Giờ thấy hơi hụt hẫng vì nước không xanh như trong ảnh. Biển không bẩn, chỉ là nó đang chở một thứ khác. Hôm nay mình kể về màu nước biển.
Vì sao nước biển lại có màu xanh?
Ánh sáng Mặt Trời là hỗn hợp nhiều màu. Khi đi vào nước, các màu bị nước hấp thụ không đều nhau. Màu đỏ, cam bị hấp thụ nhanh nhất, chỉ cần vài mét nước là đã yếu đi nhiều. Màu xanh lam đi sâu nhất và bị tán xạ ngược trở lại mắt mình.
Vì thế một khối nước trong và đủ sâu sẽ có màu xanh lam. Cốc nước trong nhà không có màu vì lượng nước quá ít, nhưng một bể bơi sâu đã bắt đầu thấy ánh xanh.
Bầu trời phản chiếu trên mặt nước cũng góp phần. Ngày trời xám, biển xám hơn. Ngày nắng trời xanh, biển xanh rực hơn.
Ở chỗ nước nông, đáy cát trắng phản chiếu ánh sáng lên làm nước có màu xanh ngọc nhạt. Đó là màu bạn hay thấy ở những bãi biển đẹp quanh các đảo.
Phù sa làm biển đục như thế nào?
Các con sông lớn như Mê Kông đổ ra biển một lượng phù sa rất lớn. Những hạt bùn mịn lơ lửng trong nước biển gần bờ, gặp sóng và thuỷ triều khuấy lên liên tục, nên nước có màu nâu vàng hoặc nâu xanh.
Đây không phải ô nhiễm. Chính lớp phù sa ấy nuôi rừng ngập mặn, bồi bãi, cung cấp dinh dưỡng cho tôm cá ven bờ. Vùng biển trước đồng bằng sông Cửu Long đục, nhưng giàu thức ăn.
Biển Vũng Tàu, Cần Giờ chịu ảnh hưởng phù sa từ hệ thống sông Đồng Nai, Sài Gòn và cả Mê Kông theo dòng chảy ven bờ. Đi xa bờ một quãng, nước sẽ trong hơn dần.
Ở miền Bắc, vùng biển gần cửa sông Hồng, sông Thái Bình cũng đục vì phù sa. Trong khi đó vịnh Hạ Long ít sông lớn đổ vào hơn nên nước thường xanh hơn, nhất là vào mùa khô.
Vì sao biển miền Trung và quanh đảo trong hơn?
Sông miền Trung ngắn, mùa khô ít phù sa. Bờ biển nhiều đoạn là đá và cát thô, những thứ chìm nhanh chứ không lơ lửng trong nước. Vì vậy biển nhiều nơi ở Nam Trung Bộ trong xanh trong phần lớn năm.
Thềm lục địa ở đây hẹp, đáy biển xuống sâu nhanh. Nước sâu ít bị sóng khuấy đáy hơn nên trong hơn.
Các đảo xa bờ như Côn Đảo, Phú Quý, hay những bãi quanh Phú Quốc, Cù Lao Chàm thì nằm xa các cửa sông. Nước ít phù sa, lại có rạn san hô và đáy cát trắng, nên trong tới mức nhìn thấy đáy ở độ sâu vài mét.
Nhưng đừng nghĩ nước trong là lúc nào cũng trong. Mùa mưa, sau những trận lũ, nước sông miền Trung cũng đổ ra biển màu đục, có khi nhuộm cả một vùng biển gần cửa sông thành màu nâu đỏ.
Màu xanh lục, màu đỏ và những thứ sống trong nước
Ngoài phù sa, nước biển còn chứa những sinh vật rất nhỏ gọi là sinh vật phù du, trong đó có tảo. Tảo chứa diệp lục như lá cây, nên vùng biển nhiều tảo thường ngả màu xanh lục thay vì xanh lam.
Vùng biển giàu dinh dưỡng, như những nơi có nước trồi mà mình từng kể ở tập về Ninh Thuận, thường có nhiều tảo và nhiều cá. Màu nước hơi xanh lục ở đó là dấu hiệu của sự sống.
Đôi khi tảo bùng phát quá mức, nước chuyển màu đỏ nâu hoặc màu lạ, người ta gọi là thuỷ triều đỏ dù nó không liên quan tới thuỷ triều. Một số đợt tảo nở hoa có thể làm cá chết hoặc gây hại cho người ăn hải sản. Khi có cảnh báo của địa phương, nên tạm tránh tắm và ăn hải sản ở vùng đó.
Những vệt màu lạ, mùi hôi, bọt bất thường trên biển nên được báo cho chính quyền hoặc cơ quan môi trường địa phương để kiểm tra.
Đọc màu biển khi đi du lịch
Nếu bạn muốn tắm biển nước trong, hãy chọn những bãi xa cửa sông, có bờ đá hoặc cát trắng, vào mùa khô của vùng đó. Ngay sau một trận mưa lớn hay một đợt lũ, nước thường đục trong vài ngày.
Ở vùng có rạn san hô, nước trong là điều kiện sống còn của san hô, vì chúng cần ánh sáng. Phù sa phủ lên làm san hô ngạt. Vì vậy những rạn san hô đẹp thường nằm ở nơi nước trong quanh năm.
Nhìn từ trên cao, như từ một con đèo ven biển hay từ máy bay, bạn có thể thấy rõ ranh giới giữa nước sông đục và nước biển xanh ở các cửa sông. Hai khối nước không trộn vào nhau ngay mà chạy song song một đoạn.
Lần tới đứng trên một mỏm đá nhìn ra biển, bạn thử đoán xem khối nước trước mặt vừa đi qua những đâu. Màu nước là một tấm hộ chiếu ghi lại hành trình của nó.
Câu hỏi thường gặp
Biển đục có bẩn không?
Không nhất thiết. Nước biển đục ở gần cửa sông thường do phù sa tự nhiên, không phải ô nhiễm. Ô nhiễm thường đi kèm mùi lạ, rác, váng dầu hoặc bọt bất thường.
Biển nào ở Việt Nam nước trong nhất?
Những vùng quanh các đảo xa bờ và một số bãi ở Nam Trung Bộ thường có nước trong nhất, vì ít phù sa và có đáy cát, đá, san hô. Độ trong còn thay đổi theo mùa và thời tiết.
Vì sao nước biển ở chỗ nông màu xanh ngọc?
Vì ánh sáng đi qua lớp nước mỏng, chạm vào đáy cát trắng rồi phản chiếu ngược lên. Kết hợp với màu xanh của nước, ta thấy màu xanh ngọc nhạt rất đẹp.
Thuỷ triều đỏ là gì?
Đó là hiện tượng một số loại tảo trong nước biển phát triển bùng nổ, làm nước đổi màu đỏ, nâu hoặc màu khác. Một số loại tảo có thể gây hại cho cá và người ăn hải sản, nên cần theo dõi cảnh báo của địa phương.
Mùa nào biển miền Trung trong nhất?
Thường là mùa khô, khi sông ít phù sa và biển lặng, khoảng từ mùa xuân tới cuối hè ở nhiều nơi. Sau các đợt mưa lũ cuối năm, nước ven bờ thường đục hơn.
