Mưa phùn xuất hiện khi khối không khí lạnh đi qua vịnh Bắc Bộ, nhặt thêm hơi ẩm từ mặt biển rồi tạo thành lớp mây thấp, dày, rắc xuống những hạt mưa li ti. Nồm thì khác: đó là khi không khí ấm và ẩm từ biển tràn về sau một đợt rét, gặp tường và sàn nhà còn lạnh, hơi nước ngưng tụ thành giọt ngay trên bề mặt.
Chào bạn, đây là Nhà Địa Lý. Ai sống ở miền Bắc chắc quen với những ngày tháng hai, tháng ba mà quần áo phơi ba ngày không khô, sàn nhà trơn như vừa lau, gương phòng tắm mờ đục cả ngày. Hôm nay mình giải thích vì sao, và vì sao nhiều người chống nồm sai cách.
Mưa phùn khác mưa rào ở chỗ nào?
Mưa rào mùa hè đến từ những đám mây dông cao hàng nghìn mét, hạt mưa to, rơi mạnh, mưa xong là tạnh. Mưa phùn thì đến từ lớp mây thấp, mỏng mà rộng, gần như phủ kín bầu trời một màu xám.
Trong lớp mây thấp ấy, các giọt nước không có đủ không gian và thời gian để lớn lên. Chúng rơi xuống khi còn rất nhỏ, nhẹ tới mức bay lất phất theo gió, đọng trên tóc, trên áo như bụi nước.
Mưa phùn thường kéo dài nhiều giờ, có khi nhiều ngày, lượng nước không lớn nhưng làm mọi thứ ẩm ướt dai dẳng. Với cây trồng thì đây lại là thứ mưa quý, đủ ẩm cho mạ, cho rau, cho cây cối đâm chồi đầu xuân.
Nhiều người miền Nam lần đầu ra Bắc rất ngạc nhiên vì không biết nên mở ô hay không, vì mưa không thấy rơi mà đi một lúc áo đã ướt.
Vì sao mưa phùn hay đến vào nửa cuối mùa đông?
Đầu mùa đông, các đợt không khí lạnh đi thẳng qua lục địa phía bắc tới Việt Nam, khô hanh. Đó là lúc miền Bắc có những ngày trời trong, hanh khô, da nẻ, môi nứt.
Sang nửa cuối mùa đông, đường đi của khối khí lạnh hay lệch ra phía biển hơn, đi qua vùng biển phía nam Trung Quốc và vịnh Bắc Bộ trước khi vào đất liền. Trên đường đi, nó được mặt biển ấm hơn cung cấp thêm hơi nước.
Không khí lạnh ở dưới, hơi ẩm vừa nhặt được bị giữ trong một lớp mỏng sát mặt đất, tạo ra lớp mây tầng thấp và mưa phùn. Vì thế mưa phùn thường gắn với những tháng giêng, tháng hai, tháng ba âm lịch, quanh dịp Tết.
Ca dao, thơ văn về mùa xuân miền Bắc nhắc tới mưa bụi, mưa xuân lất phất chính là thứ mưa này.
Nồm ẩm: vì sao sàn nhà đổ mồ hôi?
Hãy nhớ tới lon nước ngọt lấy từ tủ lạnh ra. Chỉ vài phút, bên ngoài lon đã đọng đầy giọt nước. Nước đó không thấm từ trong ra, mà là hơi nước trong không khí gặp bề mặt lạnh thì ngưng tụ lại.
Nồm xảy ra đúng như vậy, nhưng với cả căn nhà. Sau một đợt rét kéo dài, tường gạch, sàn đá, cầu thang đã bị lạnh thấm vào. Rồi gió chuyển hướng đông nam, mang không khí ấm và rất ẩm từ biển vào.
Không khí ấm ẩm tràn vào nhà, gặp bề mặt còn lạnh, nhiệt độ của nó tụt xuống dưới ngưỡng chứa nổi hơi nước, thế là hơi nước đọng lại. Sàn gạch men, đá hoa nhẵn bóng là nơi thấy rõ nhất vì chúng giữ lạnh lâu và không hút nước.
Cảm giác ngột ngạt, nặng nề ngày nồm cũng vì độ ẩm không khí rất cao, mồ hôi trên da khó bay hơi.
Ngày nồm nên đóng cửa hay mở cửa?
Đây là chỗ nhiều nhà làm ngược. Thấy ẩm, phản xạ tự nhiên là mở toang cửa cho thoáng. Nhưng ngày nồm, không khí bên ngoài chính là thứ ẩm nhất. Mở cửa là mời thêm hơi nước vào gặp sàn lạnh.
Nên khi đang nồm, cách hợp lý là đóng kín cửa, nhất là cửa hướng đông và hướng nam, kéo rèm, hạn chế phơi đồ trong nhà. Nếu có máy hút ẩm hoặc điều hoà có chế độ làm khô thì bật lên, nhiều nhà thấy khác biệt rõ chỉ sau một buổi.
Khi nào nên mở? Khi có đợt gió bấc mới về, không khí khô hơn, hoặc khi nắng lên và trời hửng. Lúc ấy mở cửa để gió khô đi qua, sàn nhà sẽ khô rất nhanh.
Một mẹo nhỏ nhiều gia đình dùng là trải tạm tấm thảm hoặc lót bìa ở lối đi, vừa giảm trơn trượt vừa đỡ phải lau liên tục. Với nhà có người già, ngày nồm là ngày dễ ngã, nên đây không phải chuyện nhỏ.
Nồm và mưa phùn ảnh hưởng tới sức khoẻ và đồ đạc thế nào?
Độ ẩm cao kéo dài là điều kiện tốt cho nấm mốc phát triển trên tường, trên quần áo, trong tủ giày. Mùi ẩm mốc ngày nồm chính là dấu hiệu của chúng. Người có bệnh hô hấp hoặc dị ứng thường thấy khó chịu hơn trong những ngày này, nếu triệu chứng nặng nên hỏi bác sĩ.
Đồ điện tử, sách vở, đồ gỗ cũng chịu thiệt. Bảng mạch bị ẩm có thể chập chờn, sách bị ố, gỗ trương nở làm cửa kẹt. Gói chống ẩm trong tủ, để đồ cách tường một chút, không cất đồ còn ẩm vào tủ kín là những việc đơn giản mà hiệu quả.
Thức ăn khô như gạo, đậu, bánh kẹo cũng dễ mốc nếu để hở. Đây là lúc nên dùng hộp kín và kiểm tra thường xuyên.
Lần tới thấy bản tin dự báo gió chuyển đông nam sau đợt rét, bạn có thể đoán trước vài ngày tới nhà mình sẽ nồm, và chuẩn bị từ sớm.
Câu hỏi thường gặp
Nồm ẩm thường xảy ra vào tháng mấy?
Nồm thường xuất hiện ở miền Bắc trong khoảng cuối đông và đầu xuân, nhiều nhất vào tháng hai, tháng ba và có thể kéo sang tháng tư. Thời điểm cụ thể phụ thuộc vào xen kẽ giữa các đợt rét và gió nồm từ biển.
Vì sao miền Nam không có nồm như miền Bắc?
Vì miền Nam không có mùa đông lạnh nên tường và sàn nhà không bị lạnh thấm vào. Không có bề mặt lạnh thì hơi nước khó ngưng tụ thành giọt như ở miền Bắc.
Mưa phùn có tốt cho cây trồng không?
Mưa phùn cung cấp độ ẩm nhẹ, đều, rất hợp cho mạ, rau màu và cây đâm chồi đầu xuân. Tuy vậy ẩm kéo dài cũng làm một số bệnh nấm trên cây phát triển, nên nông dân vẫn phải theo dõi.
Dùng quạt có chống nồm được không?
Quạt giúp không khí lưu thông và làm sàn khô nhanh hơn một chút, nhưng nếu cửa vẫn mở cho không khí ẩm tràn vào thì hiệu quả không cao. Đóng cửa kết hợp hút ẩm vẫn là cách chính.
Gió nồm là gì?
Gió nồm là cách gọi dân gian của gió hướng đông nam thổi từ biển vào, mang theo không khí ấm và ẩm. Ở miền Bắc, gió nồm sau các đợt rét chính là thứ gây ra hiện tượng nồm ẩm.
