Thời tiết vùng núi thay đổi theo độ cao, theo sườn núi và theo từng giờ trong ngày, nên bản dự báo cho thị trấn dưới thung lũng chưa nói hết chuyện trên đỉnh. Hãy xem dự báo cho đúng độ cao nơi mình sẽ tới, để ý lượng mưa những ngày trước đó, nhớ rằng mùa hè mưa dông hay tới vào buổi chiều, và trừ đi khoảng sáu phần mười độ cho mỗi trăm mét mình leo lên.
Chào bạn, đây là Nhà Địa Lý. Nhiều chuyến đi núi hỏng không phải vì thiếu sức mà vì đọc sai trời. Tập này mình gom lại những gì đã kể ở mục khí hậu và thiên tai thành một bộ kỹ năng cụ thể, để bạn tự xem trời trước khi lên đường.
Một dự báo, nhiều kiểu trời
Bản tin thời tiết thường đưa ra dự báo cho một thành phố hay một thị trấn, thường nằm ở thung lũng. Nhưng một đỉnh núi cao hơn thị trấn một nghìn mét sẽ lạnh hơn khoảng sáu độ, gió mạnh hơn, mây mù nhiều hơn.
Hai sườn của cùng một dãy núi có thể khác nhau hoàn toàn, như mình đã kể ở tập về Trường Sơn. Sườn đón gió mưa trong khi sườn khuất gió nắng.
Vì vậy khi xem dự báo, hãy tìm điểm gần nhất với nơi bạn sẽ tới và có độ cao tương tự. Nhiều ứng dụng thời tiết hiện cho phép chọn một điểm trên bản đồ thay vì chỉ một thành phố.
Nếu chỉ có dự báo cho thị trấn, hãy tự điều chỉnh: trừ nhiệt độ theo độ cao, cộng thêm gió, và chuẩn bị cho khả năng mưa cao hơn dự báo.
Mưa dông buổi chiều: quy luật mùa hè trên núi
Vào mùa hè, buổi sáng ở vùng núi thường trời trong. Nắng làm nóng sườn núi, không khí ẩm bốc lên dọc sườn, lạnh đi và ngưng tụ thành những đám mây dông cao vút. Tới đầu hoặc giữa buổi chiều, dông có thể đổ xuống kèm sấm sét.
Vì vậy những người đi núi có kinh nghiệm thường xuất phát rất sớm, lên đỉnh trước trưa và xuống thấp trước khi dông tới. Đứng trên đỉnh núi trống trải giữa cơn dông là một trong những tình huống nguy hiểm nhất vì sét.
Khi nghe sấm hoặc thấy mây đen kéo tới, hãy rời khỏi đỉnh, sống núi, những chỗ trống trải. Tránh đứng dưới cây đơn độc, tránh xa vật kim loại. Nếu đang ở gần suối, cẩn thận với lũ có thể tới nhanh sau mưa lớn ở thượng nguồn.
Dông buổi chiều thường tạnh nhanh, nhưng sau đó đường mòn trơn, suối lên nước. Đừng vội đi tiếp ngay.
Biển mây và sương mù: đẹp nhưng cần hiểu
Hiện tượng biển mây mà nhiều người lên núi để săn thường xuất hiện vào buổi sáng sớm, sau một đêm trời quang, gió nhẹ, nhất là sau một trận mưa làm không khí thung lũng ẩm. Ban đêm, mặt đất nguội nhanh, không khí lạnh nặng chảy xuống đáy thung lũng, hơi nước ngưng tụ thành một lớp mây thấp lấp đầy thung lũng.
Đứng trên đỉnh cao hơn lớp mây ấy, bạn sẽ thấy một biển trắng dưới chân. Khi Mặt Trời lên cao, nắng làm ấm không khí, mây tan dần, thường trong vài giờ đầu buổi sáng.
Cũng lớp mây ấy, với người đang lái xe trên đường đèo bên trong nó, là sương mù dày đặc, tầm nhìn chỉ vài mét. Bật đèn, đi chậm, giữ khoảng cách, bấm còi ở khúc cua, và nếu quá dày thì dừng lại ở chỗ an toàn chờ sương tan.
Những ngày gió mạnh hoặc trời nhiều mây ban đêm thường khó có biển mây, vì mặt đất không nguội đủ và không khí bị xáo trộn.
Khi nào nên hoãn chuyến đi?
Hãy xem không chỉ dự báo cho ngày đi mà cả lượng mưa của vài ngày trước. Như mình đã kể ở tập về lũ quét và sạt lở, đất đã ngấm no nước sau nhiều ngày mưa là lúc nguy hiểm nhất, dù hôm đi trời có thể tạnh.
Nên hoãn khi có cảnh báo mưa lớn, lũ quét, sạt lở cho khu vực bạn sẽ tới, khi có bão hoặc áp thấp nhiệt đới đang ảnh hưởng, hoặc khi có cảnh báo rét hại, băng giá trên núi cao mà bạn không có đồ phù hợp.
Hỏi người địa phương, chủ nơi lưu trú, người dẫn đường về tình trạng đường sá và suối. Họ biết những đoạn hay sạt, những ngầm hay ngập mà không bản tin nào nói tới.
Một chuyến đi hoãn lại có thể đi vào dịp khác. Một quyết định liều lĩnh có thể không có lần sau. Người đi núi lâu năm thường nói đỉnh núi vẫn sẽ ở đó.
Chuẩn bị theo kiểu trời vùng núi
Mang áo nhiều lớp và áo mưa, kể cả khi dự báo nắng. Trời núi đổi rất nhanh, một buổi sáng nắng đẹp có thể thành chiều mưa lạnh.
Mang đèn pin, đồ ăn và nước dự phòng nhiều hơn tính toán, phòng khi phải chờ mưa tạnh, chờ suối rút. Báo lịch trình cho người thân hoặc nơi lưu trú.
Tải bản đồ ngoại tuyến, sạc đầy pin và mang sạc dự phòng. Biết cách lấy toạ độ như mình đã kể, phòng khi cần gọi cứu hộ.
Lần tới chuẩn bị đi núi, bạn thử mở dự báo cho cả thị trấn lẫn đỉnh núi bạn định lên, so sánh hai con số. Khoảng chênh ấy chính là bài học về độ cao mà cơ thể bạn sắp trải nghiệm.
Câu hỏi thường gặp
Biển mây thường xuất hiện khi nào?
Biển mây thường xuất hiện vào sáng sớm sau một đêm trời quang, ít gió, khi không khí ở thung lũng đủ ẩm, nhất là sau mưa. Mây thường tan dần khi nắng lên cao.
Vì sao vùng núi hay mưa vào buổi chiều?
Vì nắng buổi sáng làm nóng sườn núi, không khí ẩm bốc lên dọc sườn, lạnh đi và tạo mây dông. Tới chiều, mây đủ lớn để gây mưa rào và sấm sét.
Gặp dông trên đỉnh núi nên làm gì?
Rời ngay khỏi đỉnh, sống núi và nơi trống trải, xuống thấp hơn, tránh cây đơn độc và vật kim loại. Không trú dưới gốc cây cao một mình giữa nơi trống.
Lái xe trong sương mù đường đèo cần lưu ý gì?
Bật đèn chiếu gần hoặc đèn sương mù, đi chậm, giữ khoảng cách và bấm còi ở khúc cua khuất. Nếu tầm nhìn quá kém, dừng ở nơi an toàn, bật đèn cảnh báo và chờ sương tan.
Vì sao nên xem lượng mưa những ngày trước chuyến đi?
Vì đất đã ngấm no nước sau nhiều ngày mưa dễ gây sạt lở và lũ quét, dù hôm đi trời có thể đã tạnh. Lượng mưa tích luỹ quan trọng không kém dự báo của ngày đi.
